Lering trekken uit een casus

17 dec 2012

Op 13 mei 2010 stierven in Enschede 4 mensen. Hun dood vloeide voort uit een jarenlange situatie van  huiselijk geweld, die zowel bij politie als hulpverlening bekend was. Op het politiecongres ‘Jíj maakt het verschil!’ is besproken wat professionals van deze casus  kunnen leren. Op het podium namen 4 panelleden plaats die onder mijn leiding  met de volle zaal in gesprek zijn gegaan. De panelleden waren:

Patricia van der Valk, plaatsvervangend korpschef politie regio Twente; Peter den Oudsten, burgemeester Enschede; Paul Roessen, directeur-bestuurder Stichting Maatschappelijke Dienstverlening Enschede – Haaksbergen; Frans Koenraadt, hoogleraar Forensische Psychiatrie en Psychologie aan de Universiteit van Utrecht, en onderzoeker en adviseur bij GGZ Drenthe en het Pieter Baancentrum

Bij de plenaire bespreking zijn de volgende punten ter sprake gekomen:

1.       Informatie vastleggen en gebruiken

Bij Huiselijk Geweld zaken is het van groot belang om informatie goed en uitgebreid vast te leggen. Juist omdat het hier complexe zaken betreft, die vaak door de jaren heen een patroon laten zien. Registreer helder wat je feitelijk hebt geconstateerd, maar ook wat je eigen beeld is van de situatie en waarom je dat beeld hebt. Op deze manier kunnen diegenen die met jouw informatie gaan werken zich een beter oordeel vormen. Neem zelf bij een beoordeling van een melding vervolgens niet alleen het incident onder de loep, maar neem ook de hele geschiedenis mee zoals vastgelegd door collega’s en andere instanties. Onderscheid daarin feiten van oordelen.

Uit zowel de casus als de discussie op het congres bleek dat in het goed registreren en het goed gebruik maken van het geregistreerde nog veel winst te behalen valt, als het gaat om het adequaat aanpakken van huiselijk geweld.

2.       Informatie uitwisselen

In het gesprek bleek ook dat het uitwisselen van informatie met andere professionele partners nog steeds geen vanzelfsprekendheid is. Ondanks protocollen, richtlijnen, aanwijzingen van het Openbaar Ministerie, etc.

Samenwerken kost tijd. Tijd om vertrouwen op te bouwen en te onderhouden, tijd om elkaars werk te leren kennen en waarderen, tijd om informatie te delen en zaken over te dragen. Voor een deel wordt deze tijd niet genomen door de professionals. Daar ligt een opdracht aan henzelf om wel de ruimte te nemen en voldoende werktijd te besteden aan samenwerken en kennis delen. Voor een ander deel (b)lijkt de organisatie geen tijd te geven voor samenwerken. Daar ligt een opdracht voor leidinggevenden en de kwartiermakers van de Nationale Politie: maak samenwerken met externe partners ook echt onderdeel van het takenpakket van de politie professionals.

3.       Lerende organisatie

Geconstateerd is dat de politie als organisatie vooral vooruit kijkt en onvoldoende gebruik maakt van lessen uit het recente verleden.

De politie kan verder professionaliseren door zich als lerende organisatie door te ontwikkelen. Gebruik instrumenten als intervisie en reviews. Kijk bij voorbeeld bij briefings met enige regelmaat niet alleen naar welke incidenten er zijn binnen gekomen, maar ook naar: wat is er in onze vorige dienst goed gegaan, wat kunnen we daarvan leren? Wat is er niet goed gegaan, en hoe kunnen we dat verbeteren?

 4.       Het verschil maken

Op het congres is gesproken over het begrip ‘hopeloze casussen’. Zaken die keer op keer terug komen, waar keer op keer politie inzet wordt gepleegd, maar waar de politie uiteindelijk niet het juiste middel is om het geweld te beëindigen. Er is een pleidooi gehouden om politie inzet te richten op die zaken waar de politie wél het verschil kan maken. Waarbij de wedervraag natuurlijk was: zijn er wel hopeloze casussen? Is er niet altijd een mogelijkheid om een doorbraak te forceren?

En dat zijn nu precies de vragen om te stellen. Stap bij meldingen uit de dagelijkse realiteit van het hollen van incident naar incident. Stel jezelf als professional de vraag: kan ik in deze zaak op dit moment zelf het verschil maken: heeft mijn inzet nut? Kan ik het verschil maken door een van mijn collega professionals in te schakelen voor deze zaak? Of is het verstandiger om deze keer geen inzet te plegen, maar de zaak op zijn beloop te laten. Dan beperkt mijn bijdrage zich deze keer tot een uitstekend verslag met bevindingen en een steekhoudende onderbouwing waarom mijn inzet deze keer niet het juiste middel was.

 5.       Impact van het politieoptreden

Door aanwezig te zijn, door aan te houden of te bemiddelen, heb je als professional impact op een situatie. Deze impact kan ook tot escalatie leiden, iets wat mogelijk is gebeurd in de Utrechtlaan. Het is niet ondenkbaar dat de nacht in de cel een dusdanige krenking van de mannelijkheid van de dader was, dat hij zich genoodzaakt voelde om zwaardere middelen in te zetten om het evenwicht weer te herstellen. Met in dit geval dodelijke afloop.

Onderzoek daarom ook altijd wat de impact van het eigen handelen is op een situatie. Heb je de zaak wellicht verergerd? Of juist de status quo bevestigt? Heeft je inzet daadwerkelijk geleid tot het afnemen of beëindigen van het huiselijk geweld? Neem indien nodig extra maatregelen om de impact van het eigen optreden te ondervangen. Ook voor het Openbaar Ministerie is dit een belangrijk aandachtspunt om mee te laten wegen in beslissingen.

 6.       ZSM als methodiek geschikt voor huiselijk geweld?

In een aantal regio’s wordt op dit moment gebruik gemaakt van ZSM om huiselijk geweld zaken snel af te handelen richting justitie. De vraag die op het congres werd gesteld is of hiermee recht wordt gedaan aan de complexiteit van huiselijk geweld zaken. Bestaat niet het risico dat schijnbaar eenvoudige zaken te snel terzijde geschoven op grond van onvoldoende bewijslast. En dat ingewikkelde zaken te eendimensionaal worden afgedaan.

Aanbeveling vanuit het congres: onderzoek goed of ZSM wel een geschikte methodiek is om huiselijk geweld in mee te nemen.

 7.       Eropaf!

Belangrijkste leerpunt voor de betrokken en aanwezige hulpverleners was dat ze veel alerter moeten handelen in huiselijk geweld zaken als cliënten zich onttrekken aan hulpverlening.

Neem geen genoegen met een afmelding, maar ga naar de cliënten toe en blijf net zolang aandringen tot je wel binnen bent bij de cliënten dan wel tot duidelijk is dat er echt geen hulp meer nodig is. En informeer de politie over je inzet en het resultaat.